Ein Hanes
Sefydlwyd Cyngor Cymuned Ystalyfera yn 1986 yn sgil diddymu Cyngor Cymuned Llangiwg a’i rannu’n 4 gyngor; un ohonynt oedd Ystalyfera. Mae’n cynnwys dwy ward: Ystalyfera (gan gynnwys Cwmtwrch Isaf) gyda phoblogaeth o 3019 a Godre’r Graig (yn cynnwys Cilmaengwyn) gyda phoblogaeth o 1644. Ar hyn o bryd mae gan Ystalyfera 9 cynghorydd tra bod gan godre’r Graig 6 chynghorydd. Cynhelir cyfarfodydd PACT yn rheolaidd lle gwahoddir y cyhoedd i fynychu a thrafod problemau lleol cyfredol gyda phersonél yr heddlu.
Mae’r ddau anheddiad tua 10 milltir i’r gogledd o Abertawe, yng Nghwm Tawe, ychydig oddi ar ffordd yr A4067 o Abertawe ac 8 milltir o Gyffordd 45 yr M4. Mae prif orsafoedd rheilffordd yng Nghastell-nedd ac Abertawe, gyda chysylltiadau bws i’r ardal. Mae’r ardal yn ganolfan dda ar gyfer teithio, i’r de o Benrhyn Gŵyr, Llanelli a Chaerfyrddin ac i’r Gogledd i Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, gyda ffordd hawdd at Barc Gwledig Craig y Nos a chanolfan dan yr Ogof dim ond 6 milltir i ffwrdd.
Mae Cyngor Cymuned Ystalyfera ym Mwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot ac yn ffinio â Sir Powys yn Ystradgynlais.
Datblygodd Ystalyfera a Godre’r Graig fel pentrefi gyda datblygiad gweithiau glo a haearn. Ym 1838 adeiladwyd ffwrnais yn Ystalyfera gan James Palmer Budd a dyfodd i mewn i’r hyn a ystyrid yn waith haearn mwyaf y byd yn 1863. Yng nghanol y 1850au, roedd tua 40 o ffwrneisi ar waith, gyda’r allbwn o haearn yn cynyddu o tua 5,000 tunnell i 30,000 tunnell. Cyrhaeddwyd cynhyrchiant brig yn 1872. Ychydig iawn o fuddsoddi pellach oedd yn y gwaith haearn ac ar ôl marwolaeth Budd yn 1880 achoswyd colledion trwm a chaeodd y gweithfeydd yn 1885.
Ein Gweledigaeth
Nod Cyngor Cymuned Ystalyfera yw gwella ein hamgylchedd trwy wella a sicrhau chynnal a chadw’r ardal gan gynnwys parciau, strydoedd ac adeiladau. Nod y Cyngor yw parhau i fod yn sefydliad sy’n helpu gyda materion cymunedol a darparu grantiau i sefydliadau lleol eraill. Byddwn yn parhau i asesu ceisiadau cynllunio fel bod adeiladau newydd yn sensitif i’n hamgylchoedd. Nod y Cyngor hefyd yw gwella cyfleusterau lleol er mwyn sicrhau cynhwysiant i bawb yn ein cymuned.
